Er is de afgelopen decennia veel veranderd in de Elzas. Dat we daar in Nederland te weinig van meekrijgen is te wijten aan het hardnekkige negatieve imago dat aan de wijnen uit deze klassiek Franse regio kleeft.
tekst Jan van Lissum
helling Rangen

Steile helling van de grand cru Rangen

Eind 2010 en begin 2011 presenteerde oenoloog Thierry Fritsch van het Conseil Interprofessionnel des Vins d’Alsace in Amsterdam twee keer een proeverij voor jonge sommeliers, de laatste tijdens de Wine Professional-beurs. Doel was vooral het tij te keren: kwaliteitswijnen uit de Elzas verdienen een plaats op een serieuze wijnkaart. Dat ze nauwelijks meer te vinden waren in de betere restaurants, leek vooral te maken te hebben met onwetendheid, verouderde vooroordelen en kopieergedrag onder wijnprofessionals.
Anno 2021, tien jaar later, is er helaas nog weinig veranderd. Onlangs spraken we telefonisch met Olivier Humbrecht MW van het beroemde Domaine Zind-Humbrecht en hij beaamde dat er nog veel moet gebeuren om een kentering in het imago van Elzaswijnen teweeg te brengen dat vooral bij de oudere generaties nog altijd leeft, maar hij ziet ook wel lichtpuntjes. Vooral als we kijken naar de jongste generatie wijnmakers in de Alsace, die de laatste tien jaar duidelijk een nieuwe koers vaart.
Domaine Brand & Fils

Domaine Brand & Fils

Het imagoprobleem

Er was een tijd dat de Elzas als een van de klassieke Franse wijngebieden vanzelfsprekend deel uitmaakte van iedere wijnkaart.
Hoewel ze in verschillende opzichten doen denken aan hun Duitse ‘buurwijnen’ – gemeenschappelijke druivenrassen, Duitse geografische namen – waren de meeste Vins d’ Alsace oorspronkelijk droge wijnen. In de jaren zeventig waren rijke, rijp fruitige, zoetige wijnen internationaal populair en zochten diverse Elzasproducenten de aansluiting met die trend. In Nederland werd juist die zoetige wijnstijl geliefd – misschien voor een deel parallel aan de al langer populaire ‘moezelwijntjes’?

Misverstand

Overigens berust dat zoete imago deels op een misverstand. Lang niet alle wijnen met een zoete smaakimpressie hebben een hoger restsuikergehalte. Tijdens een Wine-Professional-proeverij met de wijnen van Marcel Deiss, in 2010, werden rijpe tonen in combinatie met minder prominente zuren door verschillende professionele proevers foutief geïnterpreteerd als ‘teveel restsuiker’.
Daar staat weer tegenover dat rijpere gewurztraminer en pinot gris van nature meer restsuiker bezitten dan riesling.

Supermarktinvloed

De zoete trend zette door en werd vooral in de goedkopere prijscategorieën dominant. Op supermarktwijnschappen, die in de jaren zeventig en tachtig snel aan oppervlakte én aan marktinvloed wonnen, trof je in het segment Elzas vrijwel uitsluitend zoete of halfzoete wijnen aan. Voor de doorsnee consument – wijnkennis en proefervaring waren destijds nog niet wijdverbreid – waren ‘Elzas’ en ‘zoet’ onlosmakelijk met elkaar verbonden. En dat zorgde uiteraard weer voor een wisselwerking in de restaurants: wie een Vin d’Alsace bestelde, verwachtte geen strakdroge wijn.

fles alsace
Dat het zoete imago veertig jaar later nog altijd nauwelijks veranderd is hangt samen met verschillende factoren:
Het gros van de consumenten heeft de Elzas voornamelijk leren kennen via de goedkope supermarktwijnen, en daar is qua smaakstijl niet veel ten goede veranderd.
Grote namen als Trimbach, Zind-Humbrecht, Ostertag, Schoffit, Deiss, Weinbach en Brand hebben ofwel bewust nooit de zoete trend gevolgd, of hebben zich er al lang geleden van afgekeerd. Maar dat zijn namen die alleen bekend zijn bij de echte kenners en liefhebbers, met wijnen uit de hogere prijssegmenten.
De wijnproducenten in de Elzas hebben zich nooit echt gezamenlijk sterk gemaakt om voor eens en voor altijd af te rekenen met de zoete trend.
En tot slot zijn er de falende promotiecampagnes. PR-organisaties, in Frankrijk en Nederland, missen blijkbaar de know-how en het inlevingsvermogen om daadwerkelijk iets aan het imagoprobleem van de Elzaswijnen te doen en blijven steken in doorsnee presentaties waar de beoogde doelgroepen veelal wegblijven.

De oplossing

De oplossing ligt voornamelijk bij de jongere generaties, zo betoogt ook Humbrecht.
Allereerst bij de jonge generatie wijnmakers, maar ook bij jongere wijnprofessionals in de horeca en import. Mede onder invloed van wereldwijde ontwikkelingen en onderzoeken zijn veel producenten al een jaar of tien bezig met het herdefiniëren van Elzaswijn, via verbeteringen en veranderingen in de wijngaard en bij de vinificatie. Biologische en biodynamische wijnbouw en aandacht voor biodiversiteit in de wijngaard resulteren in gezonde druiven van betere kwaliteit. Bij de vinificatie streven ze naar lichtere, strakkere wijnen met minder alcohol, minder restsuiker, meer zuren en frisheid, meer mineralen. Bijvoorbeeld via strengere druivenselecties, het gebruik van autochtone gistcellen, kortere fermentatieperioden en rijping op rvs. Daarnaast is er meer dan ooit aandacht voor de specifieke eigenschappen van de diverse druivenrassen in combinatie met de grote terroirverschillen die er in de Elzas te vinden zijn. Fritsch maakte tien jaar geleden al duidelijk dat de Elzas een lappendeken aan terroirs omvat en dat ieder bodemtype (graniet, zandsteen, vulkanisch, klei-mergel, etc.) duidelijke sporen achterlaat in het geur- en smaakpalet van de wijnen.
Wie zich verdiept in het huidige wijnaanbod uit de Elzas, ontdekt een breed en boeiend spectrum van grote onderlinge stijlverschillen. De mogelijkheden blijken oneindig en het scala loopt uiteen van klassieke wijnen tot vins nature, van lenig en levendig tot rijk en complex. En altijd herkenbaar als Vin d’Alsace.

Grand Cru Schlossberg

Grand Cru Schlossberg

Samenwerking

Meer samenwerking tussen de jonge producenten, vooral ook op het gebied van pr, zou veel kunnen helpen om het negatieve imago af te schudden.
Het is bijvoorbeeld Duitse producenten ook gelukt. Zoete ‘moezelwijntjes’ bepalen al heel lang niet meer het imago van Duitse wijn.
Daarnaast zouden ook aanpassingen in de wijnwetgeving nuttig kunnen zijn. Te denken valt bijvoorbeeld aan smaakaanduidingen op het etiket, iets wat verschillende wijnbouwers al individueel doen.

Promotie

De nieuwe stijl Elzaswijnen – eigenlijk is het een ‘back to the roots’-stijl – zou via een breed gedragen promotiecampagne ge(her)introduceerd moeten worden, bij restaurantprofessionals, in wijnspeciaalzaken en als het even kan zelfs op supermarktniveau. Aanknopingspunten met heersende trends zijn duidelijk aanwezig: termen als ‘authentiek’, ‘regionaal’, ‘natuurzuiver’ liggen voor het oprapen.
‘Elzas toen en nu: zoek de verschillen’ zou een prima titel voor een promotionele themaproeverij kunnen zijn, vooral voor sommeliers en andere professionals. Zodra zij proevenderwijs tot het besef komen dat een nieuwe generatie Elzaswijnen zonder probleem naast eigentijdse, frisse xarel-lo’s, grüner veltiners, godello’s en malvasia’s geplaatst kunnen worden, dan hoeft het niet lang meer te duren voordat de Elzas definitief terugkeert op de wijnkaart.
Overigens heeft de Elzas niet alleen in Nederland, maar ook in België met een imagoprobleem te maken, zo vertelde Humbrecht. In Duitsland was dat ook het geval, maar daar bleken promotiecampagnes om het tij te keren wel succesvol: de Elzas wordt er weer serieus genomen, door professionals en consumenten. Het kan dus wel!

Luister hier naar een eerdere Proefcast over dit onderwerp.

Domaine Marc Kreydenweiss

Domaine Marc Kreydenweiss

Proefnotities

8+

Vibrations, Vignoble du Rêveur (Mathieu Deiss), Alsace, Frankrijk 2019
Riesling, biodynamisch, fermentatie in grote eiken vaten, 12 maanden rijping sur lie; zeer veel kleur, timide geur, schone aanzet, strak, mineralig, mooi gerijpt, fraaie zuren, goede spanning en balans, prima inzetbaar, aangename verrassing (13%)
De Bruijn Wijnkopers € 15,25

8

Kritt Pinot Blanc, Marc Kreydenweiss, Alsace, Frankrijk 2019
Pinot blanc, pinot auxerrois, biodynamisch, 15 maanden rijping sur lie in foeders; citroengeel, vullend, rijp fruit, frisse zuren, vooral in de finale, wijn met veel spanning, fijne kruidigheid, herkenbaar biodynamisch, mooi samengesteld (13,5%)
Pallas Wines € 19,00

8

Retenez Son Nom, Philippe Brand, Alsace, Frankrijk 2017
Sylvaner, biodynamisch, vin nature; veel kleur, zuiver, minder concentratie, strak, rechttoe rechtaan, wat slank, hoge zuren, levendig en elegant (12%)
Le Vineur € 17,95

8

Apollinaire, Philippe Brand, Alsace, Frankrijk 2017
60% pinot blanc, 40% chardonnay, biodynamisch, vin nature, 12 maanden rijping op foeder; troebel, heel schoon, duidelijk vin nature, goede spanning, zuren, rijp en levendig, licht verteerbaar, aangenaam (13%)
Le Vineur € 21,95

9

Riesling Roche Calcaire, Domaine Zind-Humbrecht, Alsace, Frankrijk 2018
Riesling, 44 jaar oude stokken, biodynamisch; fraaie kleur, loepzuiver, duidelijk riesling, evenwichtig, fijne kruidigheid, prachtig van samenstelling, echte Elzas-tonen, maar ook scherp, schoon, levendig, mooie mineralen, veel lengte (12,7%, 4,9 g/L restsuiker, 4,4 g/L zuurgraad)
Ad Bibendum € 24,20

8+

Muscat Turckheim, Domaine Zind-Humbrecht, Alsace, Frankrijk 2018
Muscat, 39 jaar oude stokken, biodynamisch; herkenbaar muscat en Elzas, prachtige beendroge wijn, evenwichtig, heel schoon, knap gedoseerde aroma’s, heel verrassende muscat (11,9%, 1,2 g/L restsuiker, 3,4 g/L zuurgraad)
Ad Bibendum € 18,80

8+

Pinot Boir Orange, Marc Kreydenweiss, Alsace, Frankrijk 2019
Gewurztraminer, biodynamisch, 7 dagen maceration, 12 maanden rijping sur lie in demi-muids; dunne oranje kleur, zachte geuraroma’s, rijp en kruidig, perfecte balans, aromatisch, aangename, delicate orange wine, zacht en een beetje wulps, veel lengte, niets is overdreven, licht confituur en mooi zacht bittertje (14,5%)
Pallas Wines € 22,45

8

Singulier, Vignoble du Rêveur (Mathieu Deiss), Alsace, Frankrijk 2019
Pinot gris, riesling, 45 jaar oude stokken, biodynamisch, 10 dagen carbonische maceratie gevolgd door fermentatie in grote eiken vaten, 12 maanden rijping sur lie, orange wine; oranje kleur, hechte, timide geur, abrikoos, pikant, geschikt bij Midden-Oosterse gerechten, goede zuren en tannine, geschikt als arrangementswijn (13,5%)
De Bruijn Wijnkopers € 18,00

8

Complantation, Domaine Marcel Deiss, Alsace, Frankrijk 2019
Blend van 13 druivenrassen; rijp fruit, rond, veel aroma’s, geur en smaak komen overeen, vullende Elzaswijn, toegankelijk, aromatisch, fruit en zuren, prima vertaling van druif en terroir, gastronomische wijn bij uitstek (13,5%)
Pallas Wines € 17,95