Penfolds Magill Estate

Penfolds Magill Estate

Uit de Proefschrift-archieven

Nederlands – toen nog – enige driesterrenrestaurant Parkheuvel vormde in oktober 2001 de prestigieuze ambiance voor de eerste grote verticale proeverij van Penfolds Grange (Hermitage). Organisator Karel Rietbergen was erin geslaagd om maar liefst 23 jaargangen (van 1997 tot 1975) van deze beroemde wijn op tafel te krijgen, met de vriendelijke hulp van Penfolds Engeland, dat enige ontbrekende jaargangen fourneerde.
tekst Cor Balfoort
Eerder gepubliceerd in Proefschrift (2002)

Zo’n twintig proevers uit vier verschillende landen hadden een plaatsje aan de proeftafel weten te bemachtigen, wat dit evenement een internationaal tintje gaf. Later in de maand werd de reeks middels een tweede proeverij uitgebreid met zeven nog oudere jaargangen, uiteenlopend van begin jaren zeventig tot 1955!
Het verschil tussen Oude en Nieuwe Wereld wordt nogal eens op een wat gesimplificeerde manier bediscussieerd, waardoor veel nuance verloren gaat. Immers, in de Oude Wereld worden ook technieken en benaderingen uit de Nieuwe Wereld toegepast, terwijl er in de Nieuwe Wereld wijnen worden gemaakt die op een ‘klassieke’ terroirbenadering gestoeld zijn. De aanleiding van het proeven van deze klassieker uit de Nieuwe Wereld bood een goede gelegenheid deze discussie eens wat verder uit te diepen. Aan Oude en Nieuwe Wereld zitten eigenlijk twee dimensies: die van terroir en die van technieken van en benaderingen in wijn maken. Op die manier beschouwd ontstaat er een soort vierdeling die veel meer recht doet aan de aard van de onderlinge verschillen.

Oud en Nieuw in vier categorieën

De Oude Wereld is dan de categorie wijnen die van klassieke terroirs komt, en op klassieke wijze gemaakt wordt. Voorbeelden hiervan zijn er te over en met Château Latour en La Romanée-Conti noemen we slechts twee van de meest beroemde.
Zuid-Frankrijk en Spanje (m.n. Priorat) zijn goede voorbeelden van de Nieuwe Oude Wereld, waar op klassieke terroirs met Nieuwe Wereldse benaderingen gewerkt wordt. Interessant genoeg kunnen daar ook de garage-wijnen uit een klassiek gebied als Bordeaux onder geschaard worden.
De Nieuwe Nieuwe Wereld is de derde categorie, waar met nieuwe benaderingen wijn gemaakt wordt op niet-klassieke terroirs. In deze categorie huizen de wijnen die doorgaans als ‘echte’ Nieuwe Wereld-wijnen worden aangeduid.
De laatste categorie is die van de Oude Nieuwe Wereld, wijnen uit de Nieuwe Wereld, die niettemin van klassieke terroirs zijn en op een klassieke manier gemaakt worden. Penfolds Grange behoort tot die laatste categorie, en ook een klassieke Californische grootheid als Ridge Monte Bello uit de Santa Cruz Mountains kan in die categorie geplaatst worden.

Penfolds Grange

Rijpingspotentieel

Die klassieke benadering maakt ook dat deze Oude Nieuwe Wereld-wijnen vanuit een geheel ander perspectief beoordeeld mogen worden. Ligt bij de Nieuwe Wereld-wijnen de nadruk vaak op direct ‘appeal’, redelijk snelle drinkbaarheid en geen grote aandacht voor rijpingspotentieel, voor de klassieke wijnen uit de Nieuwe Wereld wordt veelal een beoordelingskader gebruikt dat hetzelfde is als dat voor de klassiekers uit de Oude Wereld. Jan van Lissum bracht dit dan ook ter discussie toen de wat oudere jaargangen op tafel kwamen: is hier nu sprake van wijnen die – net als grote bordeaux – beschikken over het rijpingspotentieel dat van een klassieke wijn verwacht mag worden? Het antwoord op deze vraag was tweeledig. Enerzijds werd duidelijk dat niet alle jaargangen Grange die op tafel stonden daadwerkelijk de tand des tijds perfect doorstaan hadden, anderzijds ook dat de grote jaargangen van deze wijn moeiteloos minstens twintig jaar of langer flesrijping aan kunnen. Bij zo’n beschouwing moeten we natuurlijk ook in ogenschouw nemen dat maar een heel beperkt aantal bordeaux erin zal slagen om een reeks van 1997 tot 1955 op de proeftafel te krijgen die een met Grange vergelijkbaar niveau van consistentie bezitten: châteaux als Latour, Haut-Brion, La Mission Haut Brion en misschien Lafite en Cheval Blanc komen dan naar voren, maar dan hebben we het wel over onbetwiste toppers uit die streek.

Wijnmaker Max Schubert

Wijnmaker Max Schubert, schepper van Penfolds Grange, hoofd-wijnmaker 1948 – 1975

Klandestiene volharding

Interessant is, dat de geboorte van Grange niet helemaal zonder complicaties verliep. Toen de eerste jaargangen Grange (1951-1953) door de directeuren van Penfolds werden geproefd, waren de negatieve opmerkingen niet van de lucht. In zekere zin was wijnmaker Max Schubert zijn tijd ver vooruit, en het is slechts aan zijn klandestiene volharding (hij ging ondanks een veto gewoon door met Grange maken) te danken dat Grange de kans heeft gekregen zijn reputatie waar te maken. Schubert begon met het maken van Grange na een stage in Europa, waar hij in Bordeaux de kunst van bewaarwijn maken leerde, en in de Spaanse Jerez-streek met de kunst van het blenden kennis maakte. Dat laatste is misschien wel het grootste verschil met klassieke wijnen uit de Oude Wereld: Grange is een blendwijn, die van materiaal uit verschillende wijngaarden in verschillende streken samengesteld wordt.

Het kan heel goed dat Schubert gewoon op meerdere paarden wedde toen hij het Grange-idee opvatte: hij wist immers nog onvoldoende van het potentieel van de door hem geselecteerde wijngaarden. De creatieve ‘assemblage’ van ideeën opgedaan in Bordeaux en Jerez leidde aldus tot dit redelijk zeldzame concept – als we topchampagne even buiten beschouwing laten – van Grange als topblendwijn.

Houtrijping als ondersteuning

Indien we de herkomst van het druivenmateriaal even links laten liggen, vertoont Grange alle karakteristieken van een klassiek gemaakte wijn. Vergisting op hoge temperaturen en zeer lange cuvaison geven de wijn de structuur voor lange flesrijping. Schubert koos vanaf het begin voor het gebruik van Amerikaans eiken voor de elevage van deze wijn. En waar veel Nieuwe Nieuwe Wereld-wijnen die toonzetting van Amerikaans eiken overduidelijk tonen, geeft een jonge Grange het beeld van een wijn die de structuur en ingehouden kracht bezit om een langdurige lagering (3 jaar) op nieuw Amerikaans eiken goed aan te kunnen. Houtrijping in dienst van het ouderingspotentieel en ter ondersteuning van de aromatische structuur van een wijn dus, in contrast met de moderne benadering, waar houtrijping toch vaak een smaaktoevoeging vormt.

Een wat zorgelijke aanblik bood het ontkurken van de flessen die ochtend. Ondanks de grote bedrevenheid van Parkheuvel-sommelier Remon van de Kerkhof kwamen de meeste kurken in soms verregaand verkruimelde staat uit de flessen. MacGregor Forbes van Penfolds UK aanschouwde dit zonder zal teveel zorgen, in elk geval met beduidend minder zorgen dan van de gezichten van de ontkurkers af te lezen waren. Met name van oudere Grange-bottelingen is bekend dat ze inferieure kwaliteit kurken kunnen bevatten. Gelukkig bleek het geen merkbare invloed op de wijnen te hebben: slechts de 1983 bleek onzuiver.

Penfolds wijnmaker Peter Gago

De vierde en huidige hoofd-wijnmaker Peter Gago (sinds 2002)

Penfolds wijngaard Coonawarra

Penfolds wijngaard Coonawarra

Proefnotities Penfolds Grange 1997-1955

Flight 1:
Veel wapengekletter tijdens het proeven van Grange in jong stadium.

8,5

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1997
96% shiraz, 4% cabernet sauvignon, 20 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; zeer diep en intens van kleur, diep en dicht in de neus, licht rustieke impressie na het walsen, daarachter diep donker fruit, intens, krachtig maar elegant, reeds op weg naar versmoltenheid, diep fruit, goede tanninestructuur, prachtige milde houtinvloed, lichte impressie van verse koffie en chocolade, pittig pepertje naar het einde toe dat tegenwicht biedt aan zoete toon, lange afdronk (14%)

7,5

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1996
94% shiraz, 6% cabernet sauvignon, 19 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; uitstekende kleur, diep en donker, duidelijk belegen, animale tonen en houtimpressie, eerder wat rullig, korrelig van smaak, wel intens fruit, mooie tannine, licht vermoeide indruk, mist glans en levendigheid, niet geheel zuiver?, kwalitatief beter dan 1995 (14,2%)

7+

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1995
96% shiraz, 4% cabernet sauvignon, 17 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; opnieuw veel kleur, wijn heeft paarsig kleed afgelegd, dicht en hecht, eerder belegen van toon in geur en smaak, rustiek, krachtig van aanzet tot en met middenrif, niet versmolten, vooral zwart fruit en zeer kruidige tonen voeren de boventoon, klassiek maar minder boeiend, korter dan 1996 (13,5%)

Flight 2:
Aangename, warme sessie, de wijnen zijn na 8-10 jaar mooi ontwikkeld

7,5

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1994
89% shiraz, 11% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; belegen van kleur, Japans lakrood, versmolten toets en belegen impressie, zacht rijp fruit, chocolade, fijne rijping, vanaf de aanzet vol fruit, zuren zorgen voor frisse indruk en geven de wijn spanning, nog altijd fraaie houtinbreng, levendig glas (13,5%)

7+

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1993
86% shiraz, 14% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; wat minder levendig van kleur, eerste geurimpressie is zoetig, bijna weeïg, meer rijping, gestoofd fruit dat zich in de smaak voortzet, broeierige aroma’s, warm, eerder monotoon (13,5%)

8

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1992
95% shiraz, 5% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; warme kleur, minder belegen van toon, fraaie complexe geur, mooi versmolten, vloeit over in de smaak, mist dikte en concentratie, maar is aangenaam en optimaal om te genieten, mooi gerijpte tannine

Flight 3:
Van hard tot zacht

8

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1991
95% shiraz, 5% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; prachtige kleurschakerig, geur zit behoorlijk op slot, lichte impressies van chocolade, ceder en rijping, pepertje en bittertje van het hout komen iets meer door, daarachter veel rijp fruit, smakelijke aanzet waarin geurimpressies exact terugkomen, mooi gerijpt zoet fruit, de pittigheid zit vooral in het staartje, warm, gestoofd, maar ook redelijk lief van smaak (13,5%)

7+

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1990
95% shiraz, 5% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; veel kleur, complexe neus, homogeen met subtiele broeierige nuances, versmolten smaakpalet, rijping, gestoofd fruit, licht peperig, vooral pittig in de afdronk, waardoor de kruidigheid domineert, wat kortere en droge afdronk (13,5%)

8,5

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1989
91% shiraz, 9% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; totaal andere stijl dan 1990 en 1991, mooie geëvolueerde warme kleur en geur, met daarin gerijpt fruit, ook hier neigend naar zekere broeierigheid, karakteristieke Australische eucalyptustoon, prachtige zachte aanzet, perfect versmolten, complex geheel, zeer mooi fruit, vleugje mandarijn, veel souplesse, mooie evenwichtige tonen en zuren, heerlijk, innemend, veel lengte (13,5%)

Flight 4:
Fraaie reeks, traditionele Penfolds stijl

8

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1988
94% shiraz, 6% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; mooi ontwikkeld van kleur en geur, duidelijke toets van wild rood fruit, mooie evolutie, frisse zuren geven spanning en houden de wjin levendig, evenwichtig in de afdronk, kaneel en veel chocolade en pepertje (13,5%)

8+

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1987
90% shiraz, 10% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; veel kleurdiepte, barst van de karakteristieke, traditionele Australische tonen in geur en smaak, veel inhoud, duidelijk belegen, aangename, verleidelijke aanzet, veel soepelheid naast intensiteit, misschien niet de gebruikelijke power (1987 was een klein jaar), maar wel warm van toon (13,8%)

8,5

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1986
87% shiraz, 13% cabernet sauvignon, 20 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; veel kleur, minder evolutie, hechte geurimpressies, duidelijk gesloten, fraai gerijpt fruit draagt de wijn, prachtig versmolten, zeer mooie tannine en fijne kruidigheid, complete wijn, toegankelijk en smakelijk, klassieke Grange (13,9%)

Flight 5:
Geen grote wijnen

8

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1985
99% shiraz, 1% cabernet sauvignon, 20 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; goede kleur met evolutie, volle geur, fruitig (dik), redelijk aromatisch, levendig, ook in de smaak duidelijk fruitig, goede frisse muntachtige tonen, lekker sappige wijn met veel spanning voor zijn leeftijd (13,1%)

7,5

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1984
95% shiraz, 5% cabernet sauvignon, 20 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; goede kleur met evolutie, redelijk diep, geur zit tamelijk op slot, gaat na walsen richting broeierige tonen, eerder aards van toon, smaak komt overeen met geur, levendig en evenwichtig, goed rijp fruit, impressies van kreupelhout en champignons, smakelijk, op het einde kruidig en muffig, niet geheel zuiver? (14,2%)

?

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1983
94% shiraz, 6% cabernet sauvignon, 20 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; onzuiver (13,3%)

Flight 6:
Cruciale sessie

7,5

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1982
94% shiraz, 6% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; duidelijk de meeste evolutie, tevens dunner in de neus, verrassend fruitig, goede balans, lichte salmiaktoon, mist dikte, maar wel lekker, tamelijk beperkt (13,5%)

7+

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1981
89% shiraz, 11% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; donker en ontwikkeld, nog wat gesloten met soja-achtige tonen, smaak komt overeen met geur, fruit is naar de achtergrond verdrongen, smeulend, smeuïg, impressies van boenwas, chocolade, marsepein en kreupelhout, winterse doordrinkwijn, nu nog genieten (12,6%)

8-

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1980
96% shiraz, 4% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; mooi ontwikkeld, typische Australische fruittonen, mooi sap, goede rijpe tonen, prachtige evenwichtige wijn, fraai versmolten aroma’s, veel souplesse, heerlijk (12,5%)

Flight 7

7+

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1979
87% shiraz, 13% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; goede belegen tonen, geeft niet zoveel geur af, lichte soja-impressie, klein zoetje in geur en smaak, redelijk fruitig, goed ontwikkeld, evenwichtig, duidelijke impressie van kreupelhout en kruidigheid, elegant, mist vanaf de aanzet complexiteit en spanning, beetje kort op het einde (12,9%)

8+

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1978
90% shiraz, 10% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; veel kleur, intens, duidelijk toasting, warm, broeierig, animaal, veel sap waarin rijpe tonen terugkomen, veel massa, wat minder finesse, smeuïg, veel kruidigheid, kreupelhout, komt naar elkaar toe, volledige balans, perfecte afdronk (13,3%)

7,5

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1977
91% shiraz, 9% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; veel kleur, mooi geëvolueerd, beperkte geur, wel helemaal zuiver?, sterke impressie van kreupelhout, veel sap, smaak en inhoud, salmiak heeft naast sap de overhand, smeuïg, warm, herfstachtig (13,5%)

Flight 8

8

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1976
89% shiraz, 11% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; diepe kleur, evolutie aan de rand, en ook in geur, kreupelhout en rijping, mooi gerijpt, aangenaam, veel sap, warm, broeierig, heerljk glas gastronomische wijn (13,9%)

7,5

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1975
90% shiraz, 10% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; diepe kleur met evolutierand, geur is beperkter, zacht, versmolten, maar wat beperkt, goede balans (13,4%)

Het vervolg

7+

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1974
93% shiraz, 7% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; oranjekleurig, duidelijk evolutie, vooral ceder en wat zwoele geuraroma’s neigend naar chocolade, aardige vulling, tamelijk pittige tannine op het einde, evolueert snel in het glas (12,1%)

9

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1971
87% shiraz, 13% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; amberkleurig, aromatische neus met duidelijke inbreng van chocolade, koffie, toffee en karamel, daarnaast intens jamachtig fruit, uitstekend van samenstelling, rijk en complex met vettige ondertoon, zeer veel lengte (12,3%)

7

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1970
90% shiraz, 10% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; oranjeachtig, tamelijk lastig, veel tannine zorgt voor drogende, strenge smaak, rustiek type waarin alcohol de bovendtoon voert (11,5%)

7

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1968
94% shiraz, 6% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; gemis aan rijkdom, vulling en complexiteit, de wijn is drogend, felle tannine, vrij kaal en leeg (12,1%)

7,5

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1967
94% shiraz, 6% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; amberkleurig, duidelijk meer zoet in de geur, open en toegankelijk, ceder, specerijen en rood fruit, in de mond meer rood en zwart fruit, redelijk vullend middenrif, aardige balans, maar heeft zijn beste tijd gehad (12,7%)

7

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1966
88% shiraz, 12% cabernet sauvignon, 18 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; oranje/amber, licht oriëntaalse impressies in de geur, daarnaast wat chocolade, fruit is grotendeels verdwenen, alcohol is duidelijk present, qua vulling is er niet veel meer over (13,4%)

7

Grange, Penfolds, South Australia, Australië 1955
96% shiraz, 4% cabernet sauvignon, 9 maanden rijping in nieuwe Amerikaanse eiken vaten; oranje/amber, duidelijk ver over zijn hoogtepunt, wel interessant om een wijn uit de beginperiode te proeven, strenge, uitdrogende tannine domineert, er is weinig meer over om van te genieten. (12,6%)